Tüketiciler ve Modern Biyoteknoloji: Model Yaklaşımlar

Tüketiciler ve Modern Biyoteknoloji: Model Yaklaşımlar
E-Kitap okumak için tıklayın

İçindekiler

1. Giriş
2. Kuramsal Çerçeve
2.1. Pazar ve Tüketici
Tüketici Davranışı
2.1.2. Tüketici Politikası
2.1.2.1. Tüketici politikasının araçları
2.1.2.2. Tüketici politikasının amaçları
2.1.2.3. Tüketici politikasının araçları-amaçları arasındaki etkileşim
2.2. Modern Biyoteknoloji
2.2.1.Biyoteknolojinin Temel Bilimlerle İlişkisi ve Uygulama Alanları
2.2.1.1. Tıbbi biyoteknoloji
2.2.1.2. Tarım ve Hayvancılık Biyoteknolojisi
2.2.1.3. Gıda Biyoteknolojisi
2.2.1.4. Endüstriyel Biyoteknoloji
2.2.1.5. Çevre Biyoteknolojisi
2.2.2. Biyoteknolojinin Yararları ve Olası Riskleri
2.2.2.1. Biyoteknolojinin Yararları
2.2.2.2. Biyoteknolojinin Olası Riskleri
2.3. Kaynak Araştırması
2.4. Araştırmanın Amacı
2.5. Temel Kavramlar
2.6. Psikolojik Davranış Modelleri
3. Materyal ve Yöntem
3.1. Örneklem Yöntemi ve Örnek Seçimi
3.2. Veri Toplama Yöntem ve Araçları
3.2.1. Anket formunun hazırlanması
3.2.2. Anket formunun uygulanması
3.2.3. Anket formuna geçerlik ve güvenirlik testinin uygulanması
3.3. Verilerin Değerlendirilmesi
4. Araştırma Bulguları ve Tartışma
4.1. Tüketicilere İlişkin Demografik Bilgiler
4.2. Tüketicilerin Biyoteknolojik Uygulama ve Ürünlere Yönelik Bilgi Düzeyleri, Tutumları ve Kabulleri
4.2.1. Tüketicilerin bilgi düzeyleri
4.2.2. Tüketicilerin Tutumları
4.2.2.1. Tüketicilerin bilim ve teknolojiye yönelik tutumları
4.2.2.2. Tüketicilerin çevreye yönelik tutumları
4.2.2.3. Tüketicilerin genetik modifikasyona yönelik tutumları
4.2.2.4. Tüketicilerin genetik modifikasyonda kullanılan organizmanın tipine yönelik tutumları
4.2.3. Tüketicilerin kabul düzeyleri
4.2.3.1. Tüketicilerin sosyal kabul düzeyleri
4.2.3.2. Tüketicilerin satın almaya istekli olma durumları
4.2.3.3. Tüketicilerin davranışsal niyetleri
4.3. Tüketicilerin Biyoteknolojik Uygulama ve Ürünlere Yönelik Algıları, Kaygıları ve Korunmaları İle İlgili Görüşleri
4.3.1. Tüketicilerin Algıları
4.3.2. Tüketicilerin Kaygıları
4.3.2.1. Tüketicilerin sağlık-çevre ve ekonomi ile ilgili kaygıları
4.3.2.2. Tüketicilerin pazar ile ilgili kaygıları
4.3.2.3. Tüketicilerin bilgiye ulaşma ile ilgili kaygıları
4.3.2.4. Tüketicilerin etik kaygıları
4.3.3. Tüketicilerin Korunmalarına Yönelik Görüşleri
4.3.3.1. Tüketicilerin korunmaları-çevre hukukuna yönelik görüşleri
4.3.3.2. Tüketicilerin korunmaları-tüketici hukukuna yönelik görüşleri
4.3.3.3. Tüketicilerin korunmaları-bilgi kaynaklarına yönelik görüşleri
4.4. Tüketicilerin Biyoteknolojik Uygulama ve Ürünlere Yönelik Bilgi Düzeyleri, Tutumları, Kabulleri, Algıları, Kaygıları ve Korunmalarına İlişkin Görüşleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi
4.4.1. Tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik bilgi düzeyleri, tutumları ve kabulleri arasındaki ilişki
4.4.2. Tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik algıları, kaygıları ve korunmalarına ilişkin görüşleri arasındaki ilişki
4.4.3. Tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik bilgi düzeyleri, tutumları, kabulleri, algıları, kaygıları ve korunmalarına ilişkin görüşleri arasındaki ilişki
5. Genel Değerlendirme
6. Öneriler
7. Özet
8. Summary
Kaynaklar

 
 
Önsöz
Günümüzde teknolojideki ilerlemeler, özellikle biyoteknolojide baş döndürücü boyutlara erişmiştir. Hemen her ulus çağın en popüler ve küresel pazar payı çok yüksek olan bu teknolojinin gerisinde kalmamak için çaba göstermektedir. Bunun sonucu olarak, her geçen gün yeni bir biyoteknoloji ürünü pazara sunulmaktadır.
Pazara sunulan biyoteknoloji ürünlerinin özellikle tüketici ve çevre bakımından güvenilir olduğu konusunda ciddi kuşkular ve endişeler bulunmaktadır. Genetiği değiştirilmiş organizmalara ve ürünlere Avrupa Birliği (AB) daha sakınarak yaklaşırken, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Çin ve Arjantin gibi uluslar büyük oranda destek vermektedirler.
Genetiği değiştirilmiş canlıların ve metabolizma ürünlerinin ekosistem üzerinde yapabileceği kısa ve uzun erimli etkileri konusunda duyulan endişeler 1992 yılında Rio Konferansı’nda dikkate alınmış, daha sonrasında 29 Ocak 2000 yılında imza sahibi tüm ulusları yükümlü tutan Cartagena Biyogüvenlik Protokolü imzaya açılmıştır. Aralarında ülkemizin ve AB üyelerinin de bulunduğu 100 kadar ülke Temmuz 2002’de bu protokolü imzalamışlardır.
Avrupa Biyoteknoloji Federasyonu biyoteknolojiyi “biyolojik sistemlerin bilim ve mühendislik ilkelerine dayalı olarak mal ve hizmet üretiminde kullanılması” olarak tanımlamıştır. 21.yüzyılın başında moleküler biyolojideki gelişmelere koşut olarak modern biyoteknolojideki ilerlemelerin ortaya çıkardığı yeni ürünler karşısında gıda ve tarım ürünlerinin uluslar arası ticaretine karşı çıkan birimlerin ve çevre yanlısı gönüllü kuruluşların baskısı, Avrupa Biyoteknoloji Federasyonu’nun yukarıdaki tanıma “insan ve çevre sağlığını olumsuz etkilemeyecek yöntemler ile” ifadesini eklemek zorunda bırakmıştır.
Biyoteknoloji, tek başına bir bilim değildir. Biyoloji, moleküler biyoloji, fizik, kimya, biyokimya, genetik, fizyoloji, mikrobiyoloji gibi farklı disiplinlerin katkıda bulunduğu disiplinlerarası bir daldır. Biyoteknolojiyi amaçlarına ve çalışma konularına göre tıbbi biyoteknoloji, tarım ve hayvancılık biyoteknolojisi, gıda biyoteknolojisi, endüstriyel biyoteknoloji ve çevre biyoteknolojisi olarak beş farklı grupta toplamak mümkündür.
Biyoteknoloji kendisinden beklenen yararlarının yanında olası riskleri de beraberinde getirir. Modern biyoteknolojinin hiç kuşkusuz çok önemli sosyal, ekonomik ve çevresel yararları vardır. Ancak, insan ve çevre sağlığını olumsuz etkileme, sosyo-ekonomik yapıyı, biyolojik çeşitliliği ve doğal ürün çeşitlerini bozma, bir ülkenin ya da toplumun sosyo-ekonomik refahını zedeleme, geleneksel, etik, ahlaki ve dinsel değerlere zarar verme gibi sorunlara yol açabileceği de vurgulanmaktadır.
Tüketiciler, modern biyoteknoloji aracılığıyla elde edilen genetiği değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerin güvenilir olduğu konusunda ne düşünüyorlar? Biyoteknoloji hakkında neleri biliyor ve neleri bilmiyorlar? Biyoteknolojik ürünlere diğer ülkelerde de olduğu gibi ülkemiz tüketicileri de çok farklı tepkiler verebiliyorlar. Ne yazık ki, ancak basılı ve sözlü basın ülkemiz tüketicilerinin bilgi kaynağını oluşturmaktadır. Ancak, günümüze kadar tüketicinin biyoteknoloji ürünlerine yönelik düşüncelerini bilimsel anlamda incelemiş ve kaynak olarak yararlanabileceğimiz ciddi araştırmaya pek rastlamıyoruz.
Hazırlanan bu kitap; Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Araştırma Projeleri kapsamında Prof.Dr.Özlen Özgen tarafından yürütücülüğü yapılan Tüketiciler ve Modern Biyoteknoloji:Model Yaklaşımlar adlı çok önemli bir dizi çalışmanın sonuçlarını ve araştırma sahiplerinin yorumlarını içermektedir. Kitap, söz konusu araştırmaya ilişkin final raporunun tıpkı basımıdır. Yukarıdaki sorulara ilginç karşılıkların bulunduğu bu çalışma tüketiciler ile modern biyoteknolojinin etkileşimine yönelik farklı modelleri ortaya koymaktır.
Ülkemizin her iki cinste (200 Kadın ve 200 Erkek) ve farklı yaş grubundan tüketicilerle yapılan anketlerle; tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik bilgi düzeyleri, tutumları, kabulleri ve algıları, kaygıları ve korunmalarına yönelik görüşleri arasındaki ilişkiler belirlenmiştir.
Tüketicilerle birebir karşılıklı görüşme tekniği ile yapılan anketlerde, tüketicilere ilişkin demografik bilgiler, tüketicilerin biyoteknoloji uygulama ve ürünlerine yönelik bilgi düzeyleri, tutumları ve kabulleri ile tüketicilerin biyoteknoloji uygulama ve ürünlerine yönelik algıları, kaygıları ve korunmalarına yönelik görüşleri bölümlerinden oluşmaktadır.
Eser tamamıyla bilimsel verilerden oluşmasına karşın, farklı yaş ve cinsiyetteki tüketicilerin anket sorularına verdikleri ilginç karışıklıklarından dolayı, okuyucuların bu kitabı büyük zevk ve heyecanla okuyacakları görüşündeyiz.
Yürüttükleri titiz çalışmalar sonucu ortaya koydukları bu eşsiz araştırma raporundan ötürü başta Prof.Dr. Özlen Özgen’e ve çalışma arkadaşlarına teşekkürlerimizi sunuyoruz.
 
Ankara, Ocak 2007
Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü
Yönetim Kurulu

 
 
Yazarların Önsözü
20.yüzyılda biyoteknoloji ve genetik mühendisliği alanında çok önemli gelişmeler yaşanmıştır. 21.yüzyılda bu gelişmelerin çok daha hızlı olması beklenmekte, biyoteknoloji ve genetik mühendisliği ile ilgili politika ve tartışmalar hemen hemen tüm toplumların gündemini oluşturmaktadır. Değerlere, algılara, etik yaklaşımlara ve risk değerlendirme ile ilgili kavramların farklı biçimlerde yorumlanmasına yönelik sorunların biyoteknolojinin olası yararları ve riskleri konusundaki küresel tartışmaların odak noktasını oluşturduğu görülmektedir. Konuya ilişkin farklı ilgi ve endişeleri yansıtmaya ve bunlara saygılı olmaya çaba gösteren yeni, yapıcı ve iş brliğine dayalı yaklaşımlara ihtiyaç olduğu açıktır.
Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği ile ilgili tartışmalar tüketici politikalarının da gündemini değiştirmiştir. Biyoteknoloji ve genetik mühendisliğindeki hızlı ilerlemeler ticari değeri yüksek olan çok sayıda ürünün üretilmesi sonucunu doğurmuştur. Biyoteknolojik ürünlerin tüketici tarafından kabul edilip edilmemesinin, bu teknolojinin geleceğini etkilemesi kaçınılmazdır. Biyoteknolojiden yarar sağlanabilmesi için tüketicinin korunması ve güveninin kazanılması gerekmektedir. Tüketicilerin hukuken korunmaları için çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. Biyoteknolojiye yönelik düzenlemeler yapılırken tüketici görüşlerinin dikkate alınması, başka bir deyişle, korunmalarına yönelik politikalar oluşturulurken tüketicilerin katılımının sağlanması büyük bir önem taşımaktadır.
İçinde yaşadığımız yüzyılda biyoteknolojik uygulama ve ürünlerin tüketicileri en çok ilgilendiren konular arasında yer aldığı görülmektedir. Tüketiciler-modern biyoteknoloji etkileşimine yönelik farklı modeller ortaya koymayı amaçlayan bu araştırmanın yapılması ve kitabın hazırlanması “Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitiüsü”nün proje desteği ile mümkün olmuştur. Bu nedenle, Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Müdürü Prof.Dr.Nejat AKAR’ın şahsında tüm enstitü personeline teşekkürlerimizi sunuyoruz. Kitabımızın kapak tasarımını gerçekleştiren Prof.Dr.Alp CAN’a ve basımını gerçekleştiren Ankara Üniversitesi Basımevi çalışanlarına teşekkür ederiz. Ayrıca, araştırmaya katılmayı kabul eden tüm tüketicilere sorularımıza sabır ve içtenlikle yanıt verdikleri için sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz.
 
Prof.Dr.Özlen Özgen
Ocak 2007, Ankara

 
 
 
Künye Bilgileri
 
Tüketiciler ve Modern Biyoteknoloji: Model Yaklaşımlar
Prof. Dr. Özlen Özgen, Yrd. Doç. Dr. Haluk Emiroğlu, Doç Dr. Mustafa Yıldız, Uz. Arş. Gör. Ayşe Sezen Taş, Uz. Arş. Gör. Eda Purutçuoğlu
Ankara Üniversitesi Yayınları
Türü: Bilim, Fen Bilimleri
Yayın Tarihi: 2007
254 Sayfa
ISBN: 9789754827330
 
 
 
Tüketiciler ve Modern Biyoteknoloji: Model Yaklaşımlar
E-Kitap okumak için tıklayın