Bizimkiler: Anadolu Türkleşiyor

E-kitap okumak için tıklayın

1240 yılında Anadolu’da Baba İshak Ayaklanması oldu. Türkmen Babaları aslında eski Şamanların mirasçılarıydılar. Babalar, gördüğümüz ve göreceğimiz gibi, halkın ilgisini geniş bir biçimde çekecek öğretileri ortaya koyuyorlardı. Babalar kitleleri peşlerinden sürükleyebilecek yetenekteydiler. Baba İshak’ın çıkardığı ayaklanma da toplumsal ve dinsel kökenli bir ayaklanmaydı. Devrimci sosyo-ekonomik öğretilere dayanıyordu. Baba İshak ayaklanması ile Anadolu Toroslardan Malatya ve Amasya’ya kadar yangın yerine döndü. Aralarında Frenklerden oluşmuş birliklerin de bulduğu Selçukluların en iyi kuvvetlerinin müdahalesi ile isyan ancak 3 yılda bastırılabilindi. …

… Babai İsyanından sonra dağılan Türkmenler için, Çat Köyünün yerini, Hacı Bektaş Veli’nin Suluca Karahöyük’te kurduğu dergah aldı. Zamanla Anadolu’daki Babailer ve diğer Sünni olmayan akımlar, Hacı Bektaş Veli’nin etrafında toplanarak, bugünkü Aleviliği oluşturdular. Bundan sonraki dönemlerde de değişik adlarla anılmalarına karşın (Kızılbaş vb. gibi), günümüzde Alevi-Bektaşi diye adlandırılmaktadırlar. …

… 1241 yılında Bulgar kralı II. İvan Asen öldü. Peşinden de Bulgaristan Moğollar tarafından istila edilmeye başlandı. Bulgar devleti yıkılma sürecine girmişti. Moğol Batu Hanın kuvvetleri Temmuz 1241 tarihinde, Viyana yakınlarındaki Neustadt’a ulaştılar.

Şimdiye kadar Moğolların Batıya ilerlemesinin önünde hep Sünni İslam prensleri ve sultanları çıkmıştı. Bu nedenle, Moğollar Hıristiyanların ve Şiileri kendilerine müttefik seçip, onların desteğini aradılar.

Papa İran’daki Moğollara misyonerler yolluyordu. İran Moğol komutanları misyonerleri kabul ediyor ama onların Moğolları Hıristiyan yapma çabaları bir sonuç vermiyordu. Buna karşın, komutan Baycu da, Türk kökenli Aybey ve Serkis adlı elçileri Vatikan’a Papa’ya göndermişti. Bu elçiler de Papa’ya Büyük Hakanın Gök Tengri’nin oğlu olduğunu ve Papa’nın Büyük hakana tabi olması gerektiğini söylüyorlardı. …

12. Kitap Hakkında

12. Kitapta 1235 ile 1300 yılları arasındaki 65 yıl anlatılmaktadır. Bu dönemde:

Anadolu hızla Türkleşiyordu. Anadolu’nun Türkleşmesi, Doğu Roma İmparatorluğunun yeni bir faza geçmesine yol açacaktı. Anadolu Türkleşirken, yerleşik göçebe çelişkisi de Anadolu’nun içlerine taşınıyordu. Bu çelişki kent ile kırsalın, göçebe ile yerleşiğin din algılaması açısından da farklılaşmasına yol açacaktı.

Moğolların önünden kaçan Türkler ise yeni dalgalar halinde Anadolu’ya geldiler. Türkler sadece Anadolu’ya değil, Macaristan’a da gitmişlerdi. Macaristan’da Kıpçaklar Macarlaştılar. Karadeniz’in Kuzeyini aşan Moğollar ise Macaristan’ın ortalarına kadar ilerlemişlerdi. Aralarında Özbeklerin atası Şeybani de vardı. Moğollar eski Desti Kıpçak’ta Altınordu devletini kurdular. Bu devlet çok kısa süre de Türkleşti.

Anadolu Kırsalında da, kentlerinde de, İslam Dini Anadolu’ya has bir şekil alıyordu. Bu yeni şekillenmede, Mani Dininin etkisi, tüm etkilerden fazlaydı. Anadolu dini tartışmaları ve yeni yorumlar oluşturmayı severdi. Geçmişte pek çok dini doğurmuştu. Şimdi de Anadolu Müslümanlığını doğuruyordu. Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaşı Veli, Nasreddin Hoca, Yunus Emre ve daha pek çok sufi ve yorumcu ortaya çıktı.

Anadolu Müslümanlığı yoğururken, Endülüs’te Thomas Aquinas Filozofların tanrısı ile Hıristiyanların tanrısını birleştiriyordu. Batı Avrupa’da Fransiskenler sayesinde bir algı değişimi oluyor, Meryem Ana öne doğru çıkıyordu. Asrın sonlarında Dante İlahi Komedya’yı yazdı. Buradaki cennet ve cehennem tasvirleri bundan sonra her yerde karşımıza çıkacaktı. Dante’nin tasvirleri bir modeldi.

Moğollar Anadolu’ya el koymuşlardı. Anadolu’da Moğol hakimiyeti Rum Selçuklu devletinin sonunu ağır ağır getirdi. Ancak Rum Selçuklu devleti biterken, Türk hakimiyeti kuvvetleniyordu. Anadolu, aralarında Osmanlıların da bulunduğu pek çok beyliğin yönetimine geçiyordu. Rum Selçuklu devleti çoktan dünya sahnesinden çekilirdi ama Pervane ve onun gibi devlet adamları yıkılışı uzunca bir süre ertelediler.

İznik Bizans İmparatorluğu Palaiologoslara geçmişti. Peşinden de Palaiologos Constantinopolis’i Latinlerden aldı. Bizans dirilmişti. Bizans dirilmişti ama ticaret de İtalyanların eline geçmişti.

Mısır’da Köle Türkler, Eyyubileri yıkarak Memluk devletini kurdular. Orta Doğuda Moğol istilasını Memluklar durduracaktı. Moğollar Orta Doğuda Haşhaşinleri yok ederken, Abbasi Halifesini öldürüp, Bağdat’ı alırken, Asya’nın öbür ucunda Moğollar Çin’i ellerine geçiriyorlardı. Kubilay Han Çin İmparatoru oldu. Bu sırada Marco Polo, Asya’nın doğusunda geziye çıkmıştı ve izlenimlerini yazıyordu. Moğol istilasından sonra, zengin bir tarım alanı olan Maveraünnehir, tahrip olan su kanalları nedeniyle yok oldu. Aynı yok oluşu Mezopotamya’da yaşayacaktı.

Memluklar, asrın sonunda Orta Doğudaki Haçlı varlığına da son verdiler.

Her yerde ağır ekonomik problemler geniş halk kitlelerini ezip geçiyordu. Anadolu’da ekonomik problemler halkı ve özellikle göçerleri (Türkleri) isyana itti. Dinin o heyecanlı büyüsü de toplulukları sarınca, Babai isyanları başladı.

Hıristiyanlar, bu arada Haçlılar, Moğollara sarılmışlardı. Onları Müslümanlığı kahredecek bir müttefik gibi görüyorlardı. Her yerde Rahip Jean öyküsü anlatılıyordu. Haçlı Moğol işbirliğinde Kilikya Ermenileri çok önemli bir rol oynuyorlardı.

Batı Avrupa’da Fransız ve İngiliz kralları, Fransa topraklarını paylaşmaya çalışıyorlardı. Fransa Capetler sayesinde gittikçe toparlanıyordu.

İngiltere, iç karmaşasından istifade ederek İskoçya’ya saldırdı. İngiliz İskoç savaşı ortaya William Wallace’ı çıkardı. Az sonra da Fransa ile İskoçya nişanlanacaktı.

Almanya’da ise iç savaş Alman topraklarını parçalıyordu. Bir yandan da Almanlar Teutonique şövalyeleri sayesinde şimdiki Polonya topraklarında ilerleyip, kolonileşiyorlardı.

İtalya İmparatorluğun etkisi kalkınca pek çok bağımsız kent devletine bölünmüştü. Kentler ekonomik çıkarları doğrultusunda birbirleri ile savaşıyorlardı.

Avrupa’da Ticaret ve Sanayi gelişmeye başlamıştı. Toprağın da değeri artıyordu. Bir yandan da enflasyon vardı. Ekonomik koşullar köylüyü zenginlere teslim etti. Bunun hukuku da eski servaj hukukundan türetildi. Bu arada, özellikle kıta Avrupa’sında bazı köylüler de zenginleşerek, sonradan görmeleri oluşturdular. Sonradan görmeler, asil olmanın yollarını aramaya başladılar. Burjuvaların bir kısmı ise daha da zenginleşiyor ve egemen bir kast oluşturuyordu. Bu değişimden tüm asiller ama en fazla şövalyeler etkilendi. Onların çağı kapanırken, ordular da paralı askerlerden oluşmaya başlamıştı. Soyluların gittikçe yoksullaşması tepki yarattı, mülkün en büyük parçası en büyük oğla kalmaya başladı. Giyim tarzları değişti. Artık, sadece soylular silah taşıyabiliyorlardı.

Bu arada zenginleşen ve yönetime göz koyan burjuvalar, kendilerine siyasi destek aramaya başladılar. Avrupa’da ulus devletlerin ve merkezi yönetimlerin çekirdekleri oluşmaya başladı. Devlet büyürken memur sayısı artıyor, bu da eğitim ihtiyacını arttırıyordu. Devletler bir yandan da vergi toplamayı şekillendirmeye çalışıyorlardı.

XIII. asrın sonuna doğru zengin burjuvalar ile küçük burjuvalar arasındaki uçurum büyümüştü. Bu arada senet uygulaması da başladı.

Avrupa’da sanatta Gotik ortaya çıkmış ve tüm Avrupa’ya yayılmıştı. Resim de ise Giotto perspektif ile resme yeni bir şekil kazandırmıştı.

Roger Bacon bilimin deneylere dayanması gerektiğini ortaya koyarak, bilimin ve ona bağlı olarak teolojinin gidişini değiştirdi. Bacon insanlık tarihinin önemli aşamalarından biriydi.

Bu dönemde sadece Yahudi dünyası için değil tüm dünya için çok önemli olan bir eser yazıldı, bu Zohar’dı. Kabbala şahlanmıştı. Yahudiler, Avrupa’da her yerden sürülürken, Kabbala yükseliyordu.

1277 de Anadolu’da ilk defa Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi resmi devlet dili yapıyordu.

XIII. yüzyılın sonuna doğru, Anadolu’nun batısındaki küçük bir beyliğin başına Osman Bey geçti.

XIII. asrın sonuna doğru, Çin’de ve daha sonra İran’da kağıt para kullanıma girdi. Bu bir devrimdi.

12. Kitabın içindeki konulardan bazıları şunlardır:

Raziye Sultan
Ulu Keykubat’tan sonrası
Batu Han Batıya ilerliyor
Kentlerde Selçuklular, Kırsalda Türkler
Anadolu Dinlerine Mani etkisi
Baba İshak
Babai İsyanı
Moğol Gizli Tarihi
Fransız İngiliz Çekişmesi
Batu Han
Moğollar Anadolu’da
Rahip Jean
Göyük Han
Mevlana Celaleddin-i Rumi
Memluklar
Hülagu Han
Üç Sultan Yönetimi
Mengü Han
Avrupa’da sanayi ve ticaret gelişiyor
Batı Avrupa’da Sosyal Değişiklikler
Avrupa’da eğitim ve sanat
Thomas Aquinas
Hacı Bektaş-ı Veli
Bektaşilik
Dört Kapı
Bektaşiliğin Yayılması
Haşhaşinlerin Sonu
Altınordu
Moğollar Halifeyi Öldürüyor
Palaiologoslar
Mesnevi
Mevlevilik
Madalyonun Öbür Yüzü
Moğollar Ortadoğuda Durduruluyor
Bizans
Ahiler ve Savaşçı Dervişler Uca Gidiyor
Anadolu İlhanlı Vasalı
Pervane
Charles d’Anjou Bizans’ı tehdit ediyor
Nasreddin Hoca
Roger Bacon
Kiliseleri Birleştirme Çabası
Fransa
Zohar
Memluklar Anadolu’da
Ticaret İtalyanların
Türkçe Resmi Dil
Horlanan Türkler
Moğollar
Moğol Sosyal Yapısı
Yunus Emre
İslam Mistizmi
Tanrı ile Bir Olmak
Yahudilere Zulüm
Moğollar Çin’de
Anadolu Tatarları
Kiliseler Birleşmiyor
Kilikya’ya Türkmen Yerleşimi
Osman Gazi
Haçlı Krallığının sonu
Avrupa meclisleri
İngiltere ve İskoçya
Uç’ta gelişmeler
Eski nişanlılık
Çav
İlahi Komedi
Zengin Burjuvalar
Cesur Yürek
Anadolu’da Kıtlık
Rum Ülkesi
Ermeni Türk İlişkileri

Künye Bilgileri

Bizimkiler 12. Kitap: Anadolu Türkleşiyor (Anadolu Merkezli Dünya Tarihi MS 1235 – MS 1305)
Evin Esmen Kısakürek, Arda Kısakürek
Anadolu Merkezli Dünya Tarihi
Türü: Tarih, Dünya Tarihi, Türk Tarihi, Genel Kültür, E-kitap Oku, E-kitap indir

 

E-kitap okumak için tıklayın